برنامه ریزی راهبردی – کاربردی در مدیریت بحران

برنامه ریزی راهبردی – کاربردی در مدیریت بحران

 1-هر حادثه یک وضعیت جنگی

کشور ایران روی کمربند زلزله قرار گرفته و به همین دلیل، همان‌طور که آمار نشان می‌دهد طی 2500 سال تاریخ گذشته، کشور ایران به طور متوسط هر 10 سال شاهد یک زلزله ویران‌کننده بوده است و تقریبا همه‌ساله دچار انواع سیل می‌باشد و با در نظر گرفتن این موضوع که ایران پل ارتباطی شرق و غرب بوده، لذا در هیچ زمانی از جنگ و درگیری‌های داخلی و خارجی در امان نبوده است. جمع موارد فوق هشدار صریحی است که می‌بایست بیشتر از هر زمانی آمادگی دفاع در برابر حوادث طبیعی و غیرطبیعی را داشت و با برنامه‌ریزی صحیح و از پیش طراحی شده در مقاطع مختلف (پیش از وقوع حادثه، زمان وقوع حادثه و بعد از حادثه) و با تسلط کامل بتوان تلفات انسانی و اقتصادی را کاهش داد.

هر حادثه طبیعی و غیرطبیعی به منزله جنگی است که در آن صلاح‌های جنگی استفاده نمی‌شود و با به کار‌گیری نیروهای نظامی می‌توان به اهداف مدیریت بحران دست یافت. بدین ترتیب و با بررسی‌های بیشتر مشابهت‌هایی بین حادثه‌های طبیعی و جنگ پدیدار شد که بدان اشاره می‌شود.

گروه‌های شناسایی قبل از هر گروه دیگری برای جمع‌آوری اطلاعات صحیح از محل مناطق سکونتی و آمار و اطلاعات مربوط به مصدومین و بازماندگان و لیست نیازهای آنان مورد نیاز است. این امر مشابهتی تام با برنامه اطلاعات عملیات دارد.

نقطه رهایی ؛ در جنگ نقطه رهایی مکانی بود که نیروهای شناسایی عملیات از آن جا به صورت پیاده با تجهیزات کامل برای شناسایی مناطق مورد نظر فرمانده رها می‌شدند. در حادثه‌های طبیعی نیز به دلیل نبود امکان پیشروی سواره شاهد نقاط رهایی هستیم. مسئله‌ای که در طول جنگ نیز ثابت گردید این است که کلیه اجزاء یک واحد نظامی طبق سازمان مشخص از درجات مافوق خود تبعیت کامل دارند و در این‌گونه بحران‌ها نمی‌توان‌ آنها را وادار به اطاعت از یک نظامی غیر‌آشنا به چتر پرورشی نظامیان نمود. و نکته دیگر این که این‌گونه مناطق کم‌کم عرصه تاخت و تاز سیاسی می‌گردد و در کوران حادثه باعث تعلل در تصمیم‌گیری مسئولین خواهد شد. در جهت رفع این گونه نقایص نیاز به فرماندهی واحد است تا نیروهای داوطلب نیز تحت امر وی عمل نمایند.

 2- اقدامات زمان بروز بحران

الف) برقراری ارتباطات مخابراتی بی‌سیم یا با سیم در منطقه

شبکه‌های مخابراتی در زمان بحران حادثه در موارد ذیل می‌تواند کمک شایانی داشته باشد:

  • به دست‌ آوردن اطلاعات و آمار دقیق و سریع.
  • هماهنگی و فرماندهی متمرکز و کنترل گروه‌های عملیات امداد و درمانی
  • اعلام نیاز گروه‌های امداد به فرماندهی در داخل منطقه
  • اعلام نیاز فرماندهی عملیات از منطقه حادثه به مسئولین کشوری مربوطه.

ب) آمار و اطلاعات صحیح

نیاز به آمار دقیق جهت برنامه‌ریزی صحیح در هر لحظه از ابتدای حادثه تا عملیات بازسازی از ضروریات بوده و برای هر مرحله از این مقطع زمانی روش‌های آمارگیری، برنامه‌ریزی شده و فرم مخصوص تهیه می‌گردد.

آمار صحیح پس از وقوع حادثه به آخرین آمار قبل از حادثه بستگی دارد و قبل از وقوع هر نوع حادثه‌ای در هر منطقه باید آخرین اطلاعات مربوط به نفرات، خانوار، مسکن و احشام و غیره در شناسنامه‌های مخصوص ثبت شود و ستادی در مناطق مختلف کشور حداقل ماهانه این آمار را کنترل و ثبت نماید.

بعد از وقوع حادثه باید ابتدا دسته‌های شناسایی به سرعت در تمام مناطق حادثه دیده همزمان با عملیات امداد در هر لحظه آخرین آمار پس از حادثه را برداشت کنند و عموما در هر موقعیت مکانی از حادثه تعداد مجروحین، کشته‌شدگان، بی‌خانمان‌ها، وضعیت راه‌ها، منابع آب و غذا و نیازهای منطقه را ثبت نمایند.

آمارها در هر مرحله از مقطع باید دقیق‌تر گردد تا درصد خطا به صفر برسد، چون کلیه برنامه‌ریزی‌ها از تقسیم ارزاق در روزهای اول تا بازسازی کامل بستگی به این آمار دارد.

ج) نیروهای امدادگر

در خصوص سازمان و برنامه گردان های امداد قابل ذکر است که سازمان یافته ترین نیروهای بالقوه و آماده نیروهای مسلح می باشند . مهم ترین نکات نیروهای مسلح که برای عملیات امداد مورد نیاز است عبارت است از تمرکز فرماندهی ،‌نظم  و نظام حاکم بر آن ودسته بندی مورد نیاز واز پیش تعیین شده ، حفظ سلسله مراتب خودکفایی از جهت تدارکات مواد غذایی و تجهیزات حرکت ، امکان استفاده از هوانیروز (هلی کوپتر) و هوابرد (نیروی چترباز) ، امکان استفاده از مهندسی نظامی ،‌برتری قدرت در مقابله با هرج و مرج و تصمیم گیری قاطع ،‌توان شناسایی سریع ، داشتن امکانات سازمانی و تجهیزات انفرادی .

همزمان با عملیات امداد از طرف کلیه وزاتخانه ها و سازمان های دولتی گروههایی اعزام شوند و صدمات وارد شده به شهر در رابطه با سازمان مربوطه را بازسازی نمایند . برای مثال وزارت راه با مهندسی نظامی برای بازکردن راه‌ها و نصب پل تا برقرار نمودن سریع ارتباط زمینی به جهت تخلیه مجروحین و رساندن امدادگران وارد می شود .

د) تدارکات

تدارکات در مناطق حادثه دیده شامل دو قسمت است:

تدارکات جهت رفع نیازهای مردم حادثه دیده

همزمان با عملیات نجات، تامین آب، مواد غذایی و سرپناه اضطراری برای مردم ضروری است. این امکانات باید پیش از حادثه به صورت بسته‌های فاسدنشدنی آماده پرتاب با چتر و یا حمل با هلی‌کوپتر و پخش کردن باشد. لازم به ذکر است که پیش از وقوع حادثه می‌بایست محل انبارهای مختلف پشتیبانی به عنوان اماکن سالم بعد از حادثه شناسایی شده باشند. برای مثال سوله‌های و ورزشگاه‌ها به عنوان انبار کمک‌های مختلف جنسی، زمین‌های ورزشی به عنوان باند هلی‌کوپتر‌ها می‌توانند مرکز تدارکات قرار گیرند.

تدارکات نیازهای امدادگران

تدارکات رفاهی در خصوص محل استراحت و تغذیه مناسب وسالم وتجهیزات مورد نیاز برای امدادگرانامری مشکل و ضروری است . ولی هر نیروی امداد در صورت تغذیه روحی و جسمی مناسب حداکثر یک ماه توان کار دارد .

ه) بر پا کردن مراکز درمانی موقت( چادری)

سلسله مراتب دسترسی و تخلیه مجروحین عبارت است از :

پست امداد : که در سطح منطقه به تعداد زیاد بر پا می گردد

اورژانس : هر اورژانسی تعدادی پست امداد را تحت پوشش قرار می دهد و درمان آن قطعا بیشتر از پست امداد است .

بیمارستان صحرایی : به تعداد محدود در سطح منطقه طراحی و اجرامی گردد . سریع الاجرا و پیش ساخته بودن این مراکز از اهمیت خاصی برخوردار است .این بیمارستانها می بایست امکانات حتی عمل جراحی را نیز داشته باشند . بعد از بیمارستان صحرایی مجروحین به نزدیکترین شهر قابل پذیرش منتقل می شوند . به علت اهمیت فوق العاده این بخش از عملیات اجرایی بحران . نیاز به یک تحقیق دیگر می باشد که جداگانه در دست تدوین است .

و) برپاکردن محل استقرار آوارگان

به طور خلاصه می توان گفت که اردوگاه مکانی است برای اسکان و استقرار افرادی که به دلیل حادثه یانامساعد شدن محیط زیستشان اقدام به مهاجرت گروهی به صورت موقت یا نیمه موقت یادائم می کنند .

سازه اردوگاه مانند مراکز درمانی اصولا  ابتدا چادر و سپس تبدیل به کانکس های آماده و بعداز آن نصب قطعات پیش ساخته در زمان های مختلف بعداز حادثه می باشد . بهتر است در جنب شهر مکانی به عنوان کمپ‌های تفریحی ، اردویی ، آموزشی واستراحتی یا سکوهای بتنی آماده نصب ، چادر یا کانکس احداث شود تا در مواقع بحران بتوان آوارگان شهر جنبی آن یا شهرهای دیگر را در آنهااستقرار داد . طی تجربه های گذشته ظرفیت این اردوگاهها می بایست حداکثر 5000 نفر و سطح آن قریب 50 هکتار باشد تا کنترل و مدیریت اردوگاه دچار اختلال نگردد . در مهاجرت قبیله ای برای نظم اردوگاه باید از مسئولین قبایل و یا افراد مسن کمک گرفت .

ز) دستور العمل های جانبی از زمان طلایی (8 ساعت اول) تا یک هفته

  • تصفیه آب آشامیدنی .
  •  دفع یا دفن و تامین سرویس بهداشتی .
  •  سم پاشی منطقه .
  • · نظارت دقیق بر تخلیه مجروحین و ثبت مشخصات و محل اعزام آنها بر روی پلاک های مخصوص ، همچنین نظارت دقیق بر دفن اجساد و عکسبرداری و ثبت آن برای بازماندگان .
  • تامین وسایل نقلیه برای حمل زباله به خارج از شهر
  • مراقبت شدید از کودکان و خردسالان از نظر جسمی و روحی
  • عملیات بیماریابی
  • کنترل منتطقه حادثه دیده در مقابل غارت و دزدی
  • استفاده از دستگاه زنده یاب و سگ تربیت شده در روزهای اول حادثه

 

3-  اقدامات جهت استقرار آوارگان

از مهمترین مسائلی که پس از هر حادثه مطرح می شود اسکان موقت یا نیمه موقت یا دائم بازماندگان است .

 اسکان موقت: در ساعت های اولیه هر نوع حادثه‌ای با توجه به کثرت آواره و ضرورت تامین سرپناه چادر می تواند جوابگو باشد . بهتر است جنب هر شهری سکوهای بتنی با سطح زیربنای 9 متر مربع احداث شوند وطبق نقشه سایت ، تاسیسات سکوها شامل پریز برق و شیر آب باشد . هر 10 سکو نیاز به سرویس بهداشتی مردانه و زنانه مستقل دارد .

این اردوگاهها بایددر مواقع غیر بحرانی به صورت آموزش نظامی و اردو و.. استفاده شود . حتی در تعطیلات می توان در صورت ازدیاد مسافر اجاره داده شود .

اسکان نیمه موقت: بعداز فروکش کردن بحران آوارگان باید از چادر به کانکس منتقل گردند . و باجمع آوری مسکن اولیه (چادر) و برپایی مسکن مناسب تر (کانکس) می توان اردو را به اردوگاه تیدیل نمود .

اسکان دائم: یا شهرک محلی است که از نظر ساختمانی و کلیه خدمات منطبق با استانداردهای شهری کشور است .

این اردوگاه مخصوص مهاجرانی است که به موطن اصلی خود باز خواهند گشت و در صورت تخلیه می‌توان از آن به عنوان ساختمان دولتی استفاده نمود .

در این میان  اردوگاه های نیمه موقت و موقت دارای شرایطی هستند که می باست در مدیریت آنها به دقت مدنظر قرار گیرند:

الف) وظایف مدیر اردوگاه

  • برنامه ریزی منظم به منظور اداره عملی اردوگاه از قبیل سهمیه‌های لازم ،صدور کارت شناسایی ، صدور کارت تغذیه وارزاق و ...
  • آموزش وتربیت مجرب برای زمان های بحرانی .
  • استفاده از افراد شناخته و متعهد در بین مهاجرین برای توزیع مایحتاج واداره امور داخلی اردوگاه
  • احداث انبارهای مورد نیاز در مراکز استان ها .

ب) استقلال و خودکفایی سایت اردوگاه

خطوط ارتباطی ،تامین جاده انحصاری و ورودی اردوگاه که از جاده اصلی منشعب شده باشد و به اردوگاه ختم شود و به اردوگاه ختم از عوامل ضروری است . این عمل باعث بسته شدن دید عموم می گردد (در اردوگاه خارجی ها امکان جاسوسی زیاد است )

ج) عرصه بندی فضاهای داخل اردوگاه

فضاهای عمومی شامل : مسجد ،فروشگاه ،زمین بازی

فضاهای خصوصی شامل : محل سکونت خانواده

فضای خدماتی شامل : مرکز درمانی (بهداشتی ) ،مرکز آموزشی ، مرکز حفاظتی ، مرکز توزیع مایحتاج روزمره ،دژبانی ، پارکینگ ، مراکز رفاهی و تاسیساتی و ....

د) رهنمودهای کلی

  • کشور از نظر مناطق آسیب‌پذیر تقسیم‌بندی شود و پیش‌بینی اردوگاه‌ها و مکان‌یابی آن‌ها در مقیاس‌ بحران‌های ملی و منطقه‌ای و محلی صورت گیرد.
  • سایت اردوگاه باید از حداقل امکانات طبیعی از قبیل شیب، رودخانه و آب و ... برخوردار باشد.
  • در صورتی که بخواهیم آوارگان به موطن خود برگردند باید سطح خدمات را پایین بیاوریم.
  • تغییر محل اردوگاه در فصلهای مختلف باید مد نظر باشد
  • قبل از استقرار اردوگاه جریانات اقلیمی از اهالی بومی پرسیده شود، مثل باد و برف و ... (جریان باد برای آتش‌سوزی اهمیت دارد)
  • قبیله‌ها و اقوام باید شناسایی شوند و از مسن‌ترین آنها برای مدیریت اردوگاه‌ها و تدارکات استفاده شود.

ه) مدیریت دوران بازسازی- مرمت بافت آسیب دیده (مدیریت غیرنظامی)

مدیریت بحران در این بخش زمانی از حادثه به تدریج از عهده نظامیان سلب و به کمیته‌های مربوطه و مسئولین ذیربط در وزارتخانه‌های متبوع داده میشود.

 

4- دستورالعمل‌های مدیریتی ستاد بحران

الف) نکات عمومی

  • کشف مواردی که موجب تشدید بحران می‌شوند.
  • بررسی طریقه‌های پیشرفت بحران
  • بررسی راه‌حل‌های مختلف، برای حالت‌های محتمل الوقوع بحران.
  • تعیین میزان اهمیت مسائل نزد افکار عمومی
  • بکارگیری منابع گروه‌های مختلف در سیاستگذاری
  • مشخص کردن بهترین راه برقراری رابطه با تک‌تک مردم.
  • تشکیل یک تیم مدیریت بحران با داشتن اختیارات تام.
  • توجه کامل نسبت به جزئیات امر در برنامه‌ریزی
  • دریافت اطلاعات از یک منبع برای جلوگیری از تناقض گویی
  • تعیین یک سخنگوی رسمی برای ستاد مدیریت بحران
  • شناسایی کارکنانی که با به عهده گرفتن مسئولیتها می‌توانند شدت بحران را کاهش دهند.
  • آماده کردن خود برای بدترین شرایط به جای خوش‌بین بودن.

ب) نحوه برخورد با بحران

  • اتخاذ تصمیمات فوری برای کنترل عواقب سوء بحران
  • فراگیری تکنیک‌ها و فنون ارتباطات
  • شناسایی افرادی که مطالب از طریق آنها به گوش دیگران برسد.
  • برآورده کردن نیازهای گروه‌های مختلف مربوط به بحران
  • تعیین یک سخنگوی بی‌طرف برای حمایت از خود در مقابل افکار عمومی
  • اعلام اخبار درست و کافی به عموم مردم
  • تشکیل یک مرکز اطلاع‌رسانی و پرهیز از پاسخگویی با عجله
  • پرهیز از گفتن جمله «نظری ندارم».

ج) خط‌مشی برخورد با در گذشتگان و آسیب‌دیدگان

  • اعلام نکردن اسامی افراد مصدوم یا مقتول تا زمانی که تحقیقات به پایان نرسیده است.
  • تعیین مسئول انجام تحقیقات
  • تعیین نماینده بلند پایه برای اطلاع‌رسانی به خانواده‌های مصدومین و یا مقتولین‌ حادثه
  • مشخص کردن ابعاد و شکل آسیب دیدگی ها پس از تشخیص حادثه
  • مشخص کردن محل انتقال قربانی‌ها
  • تعیین فردی جهت دریافت اخبار در مورد قربانی‌ها از بیمارستان

د) بعد از بحران

  • جلوگیری و مبارزه با شایعات و سوء تعبیرها
  • فرستادن نامه‌های تشکر به افرادی که در طول بحران همکاری کردند
  • استفاده از تجارب بحران قبل در طرح بحران بعد.
  • · انتشار بیانیه‌ای شامل: تشریح اقدامات انجام شده برای جلوگیری از تکرار حادثه، توضیح طرح برای آینده، بیان اقدامات انجام شده برای قدردانی از گروه‌های اجتماعی، توضیح تصمیمات اتخاذ شده برای کمک به کارکنان.

ه) پیشگیری و پیش‌بینی زلزله

  • در مقیاس کلان برنامه‌ریزی می‌توان به نکات زیر اشاره کرد:
  • اجرای جزئیات صحیح ساختمان‌سازی و نظارت درست بر آن
  • دستورات جدید خانه‌سازی ارزان ولی صحیح در روستاها
  • شناسایی مناطق آسیب‌پذیر و بررسی آماری آن.
  • شناسایی مناطق کم‌آسیب‌پذیر برای ایجاد عملکرد‌های مورد نیاز
  • تعلیم رفتار قبل از زمین‌لرزه ، حین‌ آن و بعد از آن به مردم.
  • آماده‌سازی برای هماهنگی با سازمان‌های داوطلب
  • نصب ابزارهای قطع خودکار در شاه‌ لوله‌های گاز
  • استحکام بخشی سازه‌های معیوب یا تجهیز آنها به امکانات

و) نکات مورد توجه در برنامه ریزی پیش از وقوع زلزله

  • شناسایی و علامت‌گذاری (روی نقشه) اماکنی که طبق مقررات و آیین‌نامه‌های استاندارد از لحاظ ایمنی مورد تایید هستند.
  • مشخص کردن نقاطی که پس از زلزله نقش مهمی در کمک رسانی دارند مانند: منابع آب، انبارهای موادغذایی، جاده‌های ارتباطی.
  • · روشن ساختن ساختمان‌های اصلی کنترل عملیات امداد مانند: فرماندهی، بیمارستان صحرایی، مراکز مخابرات، مراکز استراحت امدادگران، محل استقرار آوارگان
  • · احداث بیمارستان موقت در حیاط بیمارستان به جهت امنیت روحی و فیزیکی بیماران (معمولا افراد آسیب‌دیده به صورت ناخود‌آگاه به سوی بیمارستان حرکت می‌کنند.)

 

5- آموزش عمومی

آموزش عمومی یکی از مهمترین روش‌های کاهش خسارت جانی و مالی است که با تشویق مردم به مشارکت در این امر، و با تخصیص هزینه و زمان کمی، می‌تواند تاثیر به سزایی در کاهش خسارت داشته باشد.

این آموزش‌ها می‌تواند از طریق رسانه‌های عمومی، مراکز آموزشی و مراکز دولتی صورت گیرد و در مواردی که احتمال وقوع حادثه در مکان یا زمان خاصی بیشتر باشد، می‌توان مراکز خاصی جهت اطلاع‌رسانی و آموزش‌ پیش‌بینی کرد.

این آموزشها به سه گروه اصلی پیش از وقوع حادثه ، در لحظه وقوع حادثه  و پس از وقوع حاثه دسته بندی می شود:

الف) پیش از وقوع حادثه

  • آسیب پذیری خانه خود را بررسی کنیم
  • احتمال بسته‌شدن راه خروجی توسط اثاثیه را از بین ببریم.
  • اتصالات لوله‌های نفت و گاز را کنترل کنیم.
  • وسایل نفت سوز و گاز سوز را در جای خود محکم کنیم
  • کتابخانه‌ها و لوستر و کلیه وسایل سنگین را در جای خود محکم کنیم.
  • از ریختن مواد شیمیایی و اسیدی در ظروف شیشه‌ای خودداری کنیم
  • شیروانی‌ها و لوله‌های بخاری را بازرسی کنیم
  • کمک‌های اولیه را به افراد خانواده آموزش دهیم
  • جای امن خانه را شناسایی و به افراد خانواده نشان دهیم.
  • امر واکسیناسیون را جدی بگیریم چرا که پس از 72 ساعت از وقوع حادثه اجساد مردگان باعث شیوع بیماری می‌گردند.

ب) در لظحه وقوع حادثه

  • آرامش داشته باشیم و آن را به دیگران تلقین کنیم
  • مواظب سقوط آجر، لوسترها و قفسه‌ها باشیم.
  • اکیدا تلاشی در جهت خروج وسایل گران‌قیمت صورت ندهیم
  • به طرف راه‌های خروجی هجوم نبریم و از آسانسورها جدا بپرهزیم.
  • در ساختمان‌های اداری و مدارس به زیر میز برویم.

 

ج) پس از وقوع حادثه

در جریان حوادث مانند زلزله علاوه بر مشکلات جسمی ،مسائل روانی نیز بازماندگان و آسیب دیدگان ، امدادگران و عموم مردم را تحت تاثیر قرار می دهد و به ویژه افرادی که در محل سانحه حضور داشته اند اکثرا دچار درجاتی از اختلال روانی خواهند گردید که ممکن است تا پایان عمر اثرات آن روان فرد و حتی زندگی وی را مختل نماید . برخورد صحیح با موضوع رخداد سوانح طبیعی و پیامدهای آن و برخورد مناسب با آسیب دیدگان می تواند شدت اختلالات روانی ثانویه به سانجه را به حداقل برساند .

برای حمایت روانی آسیب دیدگان سوانج ایجاد ارتباط مناسب با آنها ضروری است که رعایت نکات زیر در این خصوص الزامی است :

  1. خود را معرفی کنید .
  2. اشتیاق و میل خود را برای همدلی با او به شکل کلامی وغیر کلامی نشان دهید .
  3. موقعیت آسیب دیده را برای اوشرح دهید و بگویید که دقیقا برای او چه می خواهید بکنید .
  4. با زبان ساده با او صحبت کنید .به خاطر نفهمیدن موضوع توسط آسیب دیده او را تحقیر نکنید .
  5. با علاقه به اوگوش دهید و صحبت های او را قطع نکنید و وقت کافی بگذارید .
  6. مصاحبه با او را جدی بگیرید و با هدف پیش بروید ، سعی کنید اگر متوجه حرف های شما نی شود توضیح بیشتر بدهید .
  7. سعی کنید بفهمد که احساس او را درک می کنید ولی لازم نیست احساسی مثل او از خود نشان دهید .
  8. مانع بیان احساسات او مثل گریه کردن و... نشوید
  9. فرد آسیب دیده را با بستگان خود مقایسه نکنید
  10. اگر امید واقعی برای کمک بیشتر به او وجود دارد به او بگویید ولی از دادن امید بی خود و گفتن دروغ برای دلداری او خودداری کنید .
  11. در حریم شخصی و مسایل خصوصی آسیب دیده دخالت نکنید تا اگر خودتمایل داشت صحبت کنید .
  12. از زور و اجبار در مقابل اواستفاده نکنید و صحبت کردن در مورد مسائل را به خود او واگذار کنید .
  13. با قضاوت شخصی خود با دیگران برخورد نکنید و بیش از حد هم از آنها طرفداری نکنید .
  14. به آنها نخندید ولی می توانید اگر آنها خندیدند با آنها بخندید .
  15. اصطلاحات تکراری مثل غصه نخور ، درست می شود ... به کار نبرید.
  16. مانع از ایجاد وابستگی بین خود و آسیب دیده شوید .
  17. اطلاعات مربوط به مرگ بستگان ، خرابی منزل و... را درست به او بدهید و دروغ نگویید .
  18. افراد را از دیدن جنازه عزیزانشان به هیچ وجه محروم نکنید .
  19. از باورها و اعتقادات دینی افراد برای آرامش بخشیدن به آن ها کمک بگیرید .
  20. افراد را به شرکت در مراسم تششیع جنازه و نماز میت تشویق کنید .
  21. افراد را به زور از محل سکونت خود دور نکنید .
  22. مانع تجمع داغ دیدگان دور یکدیگر نشوید .
  23. افراد را در فعالیتهای اجتماعی – ورزشی و بازسازی شرکت دهید .
  24. در صورت وقوع درگیری افراد رااز هم جدا کنید واز ادامه بحث و جدل خودداری کنید .
  25. در صورت شدید بودن علائم در فرد حتما از تیم متخصص حمایت روانی (روان پزشک ،روان شناس ،مددکار ) کمک بگیرید.
  26. کودکان را از والدین خود جدا نکنید و اگر مادر یا کودک جراحتی دارد که می توانند در کنار هم باشند حتما در کنار یکدیر بمانند در غیر اینصورت کودک را به یکی از بستگان نزدیک بسپارید تا مراقب او باشد و او را مورد نوازش قرار دهند .اگر پدر ومادر کودک فوت کرده اند بستگان نزدیک از او حمایت کنند و چیزی که از فرد متوفی باقی است مثل روسری ، تسبیح و... که کودک با آن آشناست در اختیار کودک بگذارید.
  27. از جابجایی محل اقامت کودک حتی الامکان خودداری کنید و به تغذیه و بهداشت او رسیدگی کنید.
  28. امکانات بازی وسرگرمی برای کودک فراهم کنید و سعی کنید او را شاد نگه دارید.

 نتیجه‌گیری

  • درباره مدیریت بحران شهرها بحثهای متفاوتی صورت گرفته است . تمام اصول و مبانی که در بخش قبل درباره مراحل زمانی حادثه و مدیریت بحران عنوان شد در مورد شهرهای دارای بافت تاریخی نیز صادق است . البته نکات بسیار زیادی برای آزمایش دفاع غیر عامل در شهرهای دارای بافت تاریخی عنوان شده و می شود که هر یک به نوبه خودجای عمل و پیگیری دارد . مدیریت بحران شهرهای دارای بافت تاریخی مشمول همان مراحل زمانی مذکور در تمامی حوادث می باشداما آنچه در این مبحث کوتاه مورد توجه می باشد ،.مدیریت بحران در زمان وقوع حادثه در شهرهای دارای بافت تاریخی می باشد .
  • مقاوم سازی  بافت معماری سنتی که عموماً از مصالح کم مقاوم همچون خشت و تیر های چوبی و کاهگل تشکیل شده است . این موضوع در هنگام زلزله باعث تخریب زیاد می گردد که افراد زیر آوار خاک مانده را دچار خفگی می کند (در مصالح جدید، معمولاً فرد مصدوم در صورت زنده بودن دچار خفگی نمی شود.) از دیگر نکات مهم دچار خطاشدن سگها برای جستجوی مصدومین و افراد زیر آوار مانده است؛ چرا که خاک بو را به سختی از خود عبور می دهد.
  • استفاده از یک میز مستحکم - که قابل محاسبه است - در خانه های سنتی، برای حفظ جان افراد در هنگام زلزله به عنوان یک راه حل عملی توصیه می شود این بافتها معمولاً یک یا دو طبقه هستند که این میز توانایی مقاومت آوار در این مقیاس را دارد.
  • استفاده از تجربه دکتر خلیلی در معماری سنتی ایران به صورت پختن خانه های خشتی و یکپارچه کردن آنها به منظور افزایش مقاومت  بنا توصیه می شود.
  • عدم نیاز به تکنولوژی بسیار پیشرفته برای برداشت آوار (مانند آنچه دربرداشت آوار برجها نیاز است) که امکان امداد محله ای را افزایش می دهد.به عنوان نکته مثبت قابل ذکر است.
  • تدابیر مدیریتی مانند استفاده از مسجد محله به عنوان مرکز امداد و معتمد محل به عنوان مدیر از نکات قابل اجراست.در ضمن معمولا هر بلوک یک خانواده یا یک واحد پدر سالار است در نتیجه در هنگام امداد ، آمار محل محدود به چند خانواده است و شناسایی افراد و مصدومین راحت تر صورت می پذیرد.
  • نکته مهمی که در مورد حادثه در شهرها باید مورد توجه قرار گیرد اینست که اعضای ستاد بحران عموما کسانی هستند که با خانواده خود در این شهرها زندگی می کنند . در هنگام وقوع هر حادثه ای در این شهر اعضای ستاد عملا از رسیدگی به امور مسئولیتی خود بازمانده و در حمایت خانواده خود خواهند بود . از سوی دیگر لحظات طلایی حادثه به سرعت طی می شود و برای برنامه ریزی و رسیدگی به حادثه دیدگان نیاز به اندیشه متمرکز و خالی از دغدغه می باشد . حال سوال این است که چه راه حلی برای مدیریت بحران شهر وجوددارد ؟ در ادامه سعی می شود به این سوال پاسخ داده شود .
  • با توجه به تجارب قبلی حوادث اگرچه نیروهای امدادگر، افراد ساکن در محل حادثه می‌باشند اما از این نیروها به دلایل ذکر شده کار مدیریتی قابل انتظار نیست. بنابراین دستورالعملهای زیر برای مدیریت بحران شهرهای دارای بافت تاریخی پیشنهاد می‌گردد:
  • شهر به بخشهای مختلف تقسیم شود. بهتر است مناطق شهر به عنوان تقسیم‌بندی مذکور تعیین گردد.
  • ستاد بحران شامل اعضای شهرداری، نیروی انتظامی و نظامی و نیز نیروهای داوطلب برای امدادرسانی زیر نظر ستاد مشخص شود. اعضای ستاد شامل شهردار شهر معین، فرمانده نظامی و سه نفر امین - از شورای شهر - می‌باشد.
  • ستاد بحران موظف است برای برنامه‌ریزی مدیریت بحران به صورت مرتب با مسئولین منطقه مربوطه خود ارتباط برقرار نموده و از شرایط یکدیگر مطلع باشند.
  • ستاد معین هر منطقه در زمان حادثه زیر نظر فرماندهی همان ستاد و زیر مجموعه فرماندهی نظامی کل بحران  شهر عمل نموده و سلسله مراتب نظامی کاملا رعایت می‌گردد.
  • هر شش ماه یکبار یک سمینار عمومی زیر نظر ستاد کل بحران کشور و با حضور ستادهای معین تشکیل و مسائل و مشکلات و نیز هماهنگی لازم مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و سازماندهی کلیه ستادها زیر نظر مدیریت اصلی تشریح گردد.
  • ستاد بحران مشابه در هر منطقه از شهر تشکیل شده و تمام وظایف مذکور را در مورد شهر معین مربوط به خود در هنگام بحران بر عهده بگیرد. با این تفاوت که سطح حادثه در شهر معین به صورت محلی یا منطقه‌ای در نظر گرفته شده و برنامه‌ریزی شود.
  • محله های مناطق با مناطق شهر معین مشابه خود بصورت مانورهای رفت و برگشت برای امکان وقوع زلزله در شهرهای دارای بافت تاریخی یا در شهر معین تبادل و تعامل مستقیم و سیستماتیک و حتی دوستانه برقرار نمایند .
  • محله معین در مانور گوناگون مکان ها ، محل های استقرار ، فرماندهی ،‌اورژانس ، بیمارستان صحرایی ،اسکان کودکان ، اسکان آوارگان در فصول مختلف ،‌محل دفن کشته شدگان وانبارهای مختلف را درون پارک ها و مناطق امن وسالن های ورزشی محلات و درصورت حوادث غیر طبیعی پناهگاهها را شناسایی و مشخص کرده باشند.
  • محله های معین قبل از وقوع حادثه کلیه آمار و اطلاعات اقتصادی ،سیاسی ، اجتماعی و خدمات زیربنایی محله های معین مشابه خود را شناسایی کرده وتمهیدمناسب در مواقع بحران برای آن داشته باشند ،‌از قبیل شناسایی پل ها ،‌بیمارستانهای موجود ، مدارس ،پاسگاههای پلیس ، سفارت خانه‌ها، آمار جمعیتی کوی و برزن، دکل های برق،  ‌ایستگاههای پمپاژ آب وتاسیسات گازرسانی و برق، بانک ها، ‌سالن های ورزشی، پناهگاهها، ‌پارک ها، ‌فضاهای باز،‌ انبارهای آذوقه و پوشاک، داروخانه ها، ‌گورستانها وموارد مشابه ضروری است .
  • محله های معین مانورهای خود را برای دو موقعیت زمانی و فصول دمایی برنامه ریزی نمایند یعنی سردترین و گرمترین زمانهای متعارف در شهرهای دارای بافت تاریخی و شهر مُعین .
  • افراد امدادگر محله های معین جهت جلوگیری از دزدی و مسائل جنبی تجربه شده در حوادث ایران با لباس متحد الشکل و برچسب نام و پست سازمانی در چارت تشکیلات مدیریت بحران و تجهیزات کامل انفرادی مورد نیاز برای یک فرد عازم به منطقه عملیاتی شبیه عملیات نظامی در نظر گرفته شود .

 

/ 0 نظر / 30 بازدید